Üç Fazlı Motor Bağlantısı: Yıldız, Üçgen Bağlantı ve Dönüş Yönü

Kısa cevap: Üç fazlı motorun üçgen bağlantısında klemens kutusuna üç dikey köprü takılır (U1–W2, V1–U2, W1–V2) ve fazlar U1, V1, W1 uçlarına bağlanır. Yıldız bağlantıda ise alt sıradaki W2, U2, V2 uçları yatay tek köprüyle birleştirilir; fazlar yine U1, V1, W1'e gelir.

Hangi bağlantının seçileceğini motor etiketi belirler: etiketteki küçük gerilim üçgene, büyük gerilim yıldıza aittir. Türkiye'deki 400 V üç fazlı şebekede 230/400 V etiketli motor yıldız, 400/690 V etiketli motor üçgen bağlanır. Bağlantı işlemleri enerji kesilip kilitlendikten sonra, yetkin kişilerce yapılmalıdır.

Asenkron Motor Klemens Kutusu: U1 V1 W1 U2 V2 W2

Üç fazlı asenkron motorun klemens kutusunda altı uç bulunur; her sargının bir başlangıcı ve bir sonu vardır. U1–U2 birinci sargıyı, V1–V2 ikinci sargıyı, W1–W2 üçüncü sargıyı gösterir.

Klemens dizilimi standart olarak üst sırada U1, V1, W1, alt sırada W2, U2, V2 şeklindedir. Alt sıranın kaydırılmış olması bilinçlidir: bu sayede üçgen köprüleri düz, dikey parçalarla yapılabilir. Klemens kutusunun yanında ya da kapağın içinde ayrıca bir topraklama vidası bulunur; sarı-yeşil koruma iletkeni bu vidaya bağlanır.

Eski bir motorda etiketler kaybolmuşsa sargı eşleri multimetreyle bulunabilir: aynı sargının iki ucu arasında düşük direnç okunur, farklı sargıların uçları arasında süreklilik yoktur. Üç sargı direncinin birbirine yakın çıkması gerekir; belirgin fark sargı arızasına işaret eder. Sargıların başlangıç ve son uçlarını ayırt etmek ayrı bir test gerektirir, emin olunamıyorsa motor sarımcısına danışılmalıdır.

Motor Hangi Bağlantıda Çalışmalı? Etikete Göre Seçim

Motor, etiketindeki gerilim çiftinden şebeke gerilimine eşit olan değerin bağlantısıyla çalıştırılır. Bunun için etiketteki "Δ/Y" ya da "D/Y" ibaresi ile gerilim değerleri birlikte okunur; ayrıntı elektrik motoru etiketi nasıl okunur yazısında anlatılıyor.

Genel kural kolay akılda kalır: düşük gerilim üçgen, yüksek gerilim yıldız. Küçük güçlü motorlar çoğunlukla 230/400 V, büyük güçlü motorlar ise sıklıkla 400/690 V etiketle gelir; yine de her motorda etiket esas alınmalıdır.

Yıldız Motor Bağlantısı Nasıl Yapılır?

Yıldız bağlantıda alt sıradaki W2, U2 ve V2 uçları tek bir yatay köprüyle (ya da iki kısa köprüyle) birbirine bağlanır. Şebekenin L1, L2, L3 fazları üst sıradaki U1, V1, W1 uçlarına gelir.

Bu bağlantıda her sargıya şebeke geriliminin yaklaşık 1/√3'ü, yani 400 V şebekede yaklaşık 230 V düşer. 230/400 V etiketli bir motorun sargıları da tam bu gerilim için tasarlanmıştır. Yıldız noktasına nötr bağlanmaz; üç fazlı motor dengeli bir yük olduğu için nötre ihtiyaç duymaz.

Üçgen Motor Bağlantısı Nasıl Yapılır?

Üçgen bağlantıda üç köprü dikey olarak takılır: U1 ile W2, V1 ile U2, W1 ile V2 birleşir. Fazlar U1, V1 ve W1 uçlarına bağlanır; böylece her sargı iki faz arasına, yani tam şebeke gerilimine girer.

400/690 V etiketli bir motor 400 V şebekede bu şekilde çalışır. 230/400 V etiketli motor ise üçgen bağlantıyı yalnız 230 V üç fazlı şebekede kabul eder; Türkiye'de bu şebeke tipi nadirdir.

Yıldız Üçgen Motor Bağlantısı: Klemens Köprüleri Ne Olur?

Yıldız-üçgen yol vermede klemens kutusundaki köprüler tamamen sökülür ve altı uç da ayrı ayrı panoya çekilir. Yıldız ve üçgen birleşimlerini klemens yerine panodaki kontaktörler yapar.

Bu yöntem için motorun 400 V şebekede üçgen çalışabilmesi, yani etiketinde 400/690 V yazması gerekir. Kontaktör sıralaması, zaman rölesi ve termik ayarı yıldız-üçgen yol verme nasıl yapılır yazısında; diğer seçenekler motor yol verme yöntemleri yazısında karşılaştırılıyor.

Yanlış Bağlantının Belirtileri

Yanlış bağlantı her zaman hemen fark edilmez; motor dönebilir ama sağlıksız çalışır. İki tipik hata ve belirtileri şöyledir:

• 230/400 V motor, 400 V şebekede üçgen bağlanmış: Sargılara tasarımın yaklaşık √3 katı gerilim gelir. Boşta bile akım yüksektir, motor hızla ısınır, uğultu artar ve kısa sürede sargı yanabilir.
• 400/690 V motor, 400 V şebekede yıldız bağlanmış: Motor kalkar ama momenti yaklaşık üçte bire düşer. Yük altında devri düşer, akım yükselir, termik açar ya da motor uzun vadede ısınarak yaşlanır.

İlk çalıştırmada her fazın akımı pens ampermetreyle ölçülüp etiketteki nominal akımla karşılaştırılmalıdır. Fazlar arasında belirgin akım farkı, gevşek bir klemens ya da şebekede faz dengesizliği olduğunu gösterir.

Dönüş Yönü Nasıl Değiştirilir?

Üç fazlı motorun dönüş yönü, besleme hattındaki herhangi iki fazın yeri değiştirilerek tersine çevrilir. Değişiklik klemens köprülerinde değil, motora gelen L1, L2, L3 kablolarında yapılır; bu kural hem yıldız hem üçgen bağlantıda geçerlidir.

Yön sık değişecekse (vinç, kapı, konveyör) iki fazı çaprazlayan iki kontaktörlü bir ters-düz yol verici kurulur. Bu iki kontaktör elektriksel ve mümkünse mekanik kilitle birbirine bağlanmalıdır; aynı anda çekmeleri fazlar arası kısa devre demektir. Ters-düz devre yapısı motor kontrol devreleri kaynağında da özetleniyor.

Kompresör ve Fan Aspiratör Motoru Dönüş Yönü

Kompresör, pompa ve fan gibi yönlü yüklerde ilk çalıştırmadan önce dönüş yönü mutlaka kontrol edilmelidir. Vidalı ve scroll tip kompresörler ters yönde kısa süre çalışınca bile zarar görebilir; bu tür makinelerde panoya faz koruma rölesi eklenmesi faz sırası hatasını baştan engeller.

Fan ve aspiratörlerde yön hatası gözden kaçabilir. Ters dönen radyal (santrifüj) fan havayı yine aynı ağızdan basabilir, fakat debi belirgin biçimde düşer ve motor boşuna yüklenir. Yön, motor gövdesindeki ya da salyangozdaki ok ile karşılaştırılmalıdır.

Tek fazlı kondansatörlü fan ve fancoil motorlarında yön, iki fazın yer değiştirmesiyle değişmez. Bu motorlarda yön, kondansatörlü yardımcı sargının ana sargıya göre bağlantısıyla belirlenir ve ancak motorun bağlantı şeması izin veriyorsa değiştirilebilir. Pek çok fan motoru tek yönlü üretilir ve fan kanadı da o yöne göre biçimlendirilmiştir.

Bağlantıdan Sonra Kontrol Adımları

Bağlantı tamamlandıktan sonra motor yüke akuple edilmeden önce şu sırayla kontrol edilmelidir:

1. Etiketteki gerilim ve bağlantı şekli şebekeyle eşleşiyor mu; köprüler doğru konumda mı?
2. Klemens somunları sıkı mı, kablo uçları uygun papuçla mı bağlandı?
3. Sarı-yeşil koruma iletkeni gövde topraklama vidasına bağlı mı?
4. Termik röle veya motor koruma şalteri etiketteki akıma göre ayarlandı mı? Bkz. termik röle ayarı nasıl yapılır.
5. Kısa bir çalıştırmayla dönüş yönü görüldü mü, ardından üç fazın akımı ölçüldü mü?

Motor ve Bağlantı Malzemeleri: Mağaza Kataloğundan Örnekler

Bu yazıda anlatılan bağlantı ve yön konularıyla ilgili ürünlerden bazıları aşağıda listeleniyor. Özellikler ürün adlarından alınmıştır; teknik ayrıntılar ürün sayfalarında yer alır.

15.000 TL üzeri siparişlerde kargo ücretsizdir, altındaki siparişlerde sabit 150 TL kargo ücreti uygulanır. Ürünler 0-3 iş günü içinde kargoya teslim edilir; arızalı motorun yerine konacak parçanın hızlı gelmesi duruş süresini kısaltır.

Sık Sorulan Sorular

3 fazlı motor bağlantısı nasıl yapılır?

Önce etiketteki gerilime göre yıldız ya da üçgen seçilir, köprüler klemens kutusuna buna göre takılır. Ardından L1, L2, L3 fazları U1, V1, W1 uçlarına, koruma iletkeni topraklama vidasına bağlanır ve ilk çalıştırmada dönüş yönü kontrol edilir.

Motor U1 V1 W1 U2 V2 W2 ne anlama gelir?

Bunlar üç sargının uçlarıdır: U1–U2, V1–V2 ve W1–W2 birer sargıdır. 1 ile biten uçlar sargı başlangıcı, 2 ile bitenler sargı sonudur.

230/400 V motor 230 V şebekede çalışır mı?

Üç fazlı 230 V şebekede üçgen bağlanarak çalışır. Tek fazlı 230 V prizde doğrudan çalışmaz; kondansatörlü bağlantı ya da uygun bir sürücü gerekir ve bu durumda güç kaybı oluşur.

Kompresör dönüş yönü nasıl anlaşılır?

Gövdedeki yön oku ile mil ya da fan yönü karşılaştırılır; üç fazlı kompresörlerde faz sırası ölçer veya faz koruma rölesi de kullanılır. Ters yön tespit edilirse enerji kesilip besleme tarafında iki fazın yeri değiştirilir.

Fan aspiratör motorunun dönüş yönü nasıl değiştirilir?

Üç fazlı fan motorunda beslemedeki iki fazın yeri değiştirilir. Tek fazlı kondansatörlü fan motorunda yön ancak üreticinin bağlantı şeması izin veriyorsa, yardımcı sargı bağlantısı değiştirilerek tersine çevrilir.

İlgili Ürünler

Motor değişimi ve bağlantı işleri için elektrikli motorlar, ters-düz ve yol verme devreleri için kontaktörler, klemens bağlantısı için terminal ve kablo papuçları kategorileri incelenebilir.