Kablo Kesiti Nasıl Seçilir? Akım Taşıma Kapasitesi ve Gerilim Düşümü Hesabı
Kablo kesitinin yanlış seçilmesi; aşırı ısınmaya, gerilim düşümüne, enerji kaybına ve yangın riskine yol açabilir. Doğru seçim için üç temel kriter birlikte değerlendirilir: akım taşıma kapasitesi, gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı.
1. Akım Taşıma Kapasitesi
Kablonun sürekli taşıyabileceği akım; iletken malzemesine (bakır/alüminyum), yalıtım tipine, döşeme yöntemine (boru içi, kanal, havada, toprak altı), aynı kanaldaki kablo sayısına ve ortam sıcaklığına bağlıdır. Yük akımı, ilgili standarttaki tablolardan bulunan değerin altında kalmalıdır. Yüksek sıcaklık ve gruplu döşemede düzeltme katsayıları uygulanır.
2. Gerilim Düşümü
Uzun hatlarda kablo direnci nedeniyle gerilim düşer. Üç fazlı bir devrede yaklaşık kesit hesabı şu formülle yapılır:
S (mm²) = (√3 × L × I × cosφ) ÷ (κ × ΔU)
Burada L hat uzunluğu (m), I akım (A), κ iletkenlik (bakır için yaklaşık 56 m/Ω·mm² – çalışma sıcaklığında daha düşük), ΔU izin verilen gerilim düşümü (V) değeridir. Örneğin 40 A çeken, 50 m uzaklıktaki üç fazlı bir yükte 400 V için %3 (12 V) düşüm hedeflenirse ve cosφ = 0,85 alınırsa yaklaşık kesit: (1,732 × 50 × 40 × 0,85) ÷ (56 × 12) ≈ 4,4 mm² bulunur; bir üst standart kesit (6 mm²) seçilir ve akım taşıma kapasitesiyle doğrulanır.
3. Kısa Devre Dayanımı
Kablo, koruma cihazı devre dışı kalana kadar oluşan kısa devre akımının ısıl etkisine dayanmalıdır. Koruma cihazının açma süresi ve kısa devre akımı bilinerek kablonun minimum kesiti doğrulanır.
Standart Kesitler ve Uygulama İpuçları
- Yaygın kesitler: 1,5 – 2,5 – 4 – 6 – 10 – 16 – 25 – 35 – 50 – 70 – 95 mm²
- Motor devrelerinde kalkış akımı ve koruma cihazı koordinasyonu ayrıca kontrol edilmelidir.
- Kablo ekleme ve bağlantılarda uygun kablo papucu ve doğru sıkma kullanılmalıdır.
- Alüminyum iletkenler, aynı akım için bakırdan daha büyük kesit gerektirir.
Önemli Not
Bu yazıdaki hesaplar yaklaşık değerlerdir. Gerçek projelerde ilgili yönetmelik ve standartlara göre yetkili mühendis hesabı yapılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kablo kesiti akıma göre mi seçilir, gerilim düşümüne göre mi?
İkisine de göre hesaplanır ve büyük olan kesit seçilir. Kısa hatlarda genellikle akım kapasitesi, uzun hatlarda gerilim düşümü belirleyicidir.
Aynı kesitli bakır ve alüminyum kablo aynı akımı taşır mı?
Hayır. Alüminyumun iletkenliği bakırdan düşük olduğu için aynı akım için daha büyük kesit gerekir.
Ortam sıcaklığı yüksekse ne yapılmalı?
Akım taşıma kapasitesi düzeltme katsayısıyla düşürülür; gerekiyorsa daha büyük kesit veya yüksek sıcaklığa dayanıklı yalıtım seçilir.
Ürünlere Göz Atın
Kablolar ve konnektörler, terminal ve kablo papuçları kategorilerimizi inceleyebilirsiniz. Bağlantı için Kablo Papucu ve Terminal Seçimi ve Kablo Renkleri yazılarımıza bakın.